افسردگی یکی از شایعترین مشکلات روانشناختی در دنیای امروز است و بسیاری از افراد یا از عوارض داروها خسته شدهاند یا به دنبال روشهای مکمل و غیرتهاجمی برای درمان هستند. یکی از روشهایی که در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده، نوروفیدبک EEG است. اما سؤال مهم اینجاست که آیا نوروفیدبک واقعاً میتواند به درمان افسردگی کمک کند؟
گردآوری و ترجمه : دنیا نهضت – روانشناس
خلاصه مقاله : Review of EEG-based neurofeedback as a therapeutic intervention to treat depression
نوروفیدبک EEG چیست؟
نوروفیدبک نوعی تمرین مغزی است که با استفاده از دستگاه EEG (نوار مغز)، فعالیت امواج مغزی فرد ثبت میشود و بهصورت تصویر یا صدا به او بازخورد داده میشود. مغز بهتدریج یاد میگیرد الگوهای ناسازگار را اصلاح کند؛ درست مثل تمرین دادن یک عضله. این روش غیرتهاجمی، بدون درد و کمعارضه است و به همین دلیل برای بسیاری از افراد جذاب به نظر میرسد.
ارتباط امواج مغزی و افسردگی
پژوهشها نشان دادهاند که در مغز افراد مبتلا به افسردگی، معمولاً الگوهای خاصی دیده میشود؛ از جمله عدم تعادل فعالیت نیمکرههای مغز (بهویژه در ناحیه پیشانی)، افزایش بیش از حد امواج بتای سریع که با استرس، اضطراب و نشخوار فکری مرتبطاند و کاهش انعطافپذیری مغز در تنظیم هیجانها. نوروفیدبک تلاش میکند این الگوها را بهتدریج اصلاح کند.
مهمترین پروتکلهای نوروفیدبک برای افسردگی
طبق مرور مطالعات اخیر، دو پروتکل بیش از بقیه برای افسردگی استفاده شدهاند.
۱. نوروفیدبک عدم تقارن آلفای پیشانی
در بسیاری از افراد افسرده، فعالیت نیمکره چپ مغز (مرتبط با انگیزش و احساسات مثبت) کمتر از نیمکره راست است. در این پروتکل، مغز آموزش میبیند که این تعادل را اصلاح کند. مطالعات نشان دادهاند این روش میتواند
- شدت علائم افسردگی را کاهش دهد.
- خلق منفی و افکار منفی خودکار را کمتر کند.
- در برخی افراد اثرات ماندگار داشته باشد.
۲. کاهش امواج بتای سریع (High Beta)
امواج بتای بالا معمولاً با اضطراب، تنش ذهنی و نشخوار فکری مرتبط هستند؛ عواملی که افسردگی را تشدید میکنند. پژوهشها نشان میدهند که این پروتکل در کاهش همزمان افسردگی و اضطراب مؤثرتر است و در برخی مطالعات حتی نتایج بهتری نسبت به پروتکل آلفا داشته است.
آیا نوروفیدبک جایگزین دارو و رواندرمانی است؟
پاسخ این است، خیر. اما طبق شواهد معتبر، نوروفیدبک میتواند یک درمان مکمل بسیار مفید باشد، بهویژه برای افرادی که با وجود مصرف دارو هنوز علائم دارند ، به داروها حساسیت یا عوارض جانبی دارند ، به دنبال روشهای فعال و مشارکتی در درمان هستند. در بسیاری از مطالعات، بهترین نتایج زمانی دیده شده که نوروفیدبک در کنار دارودرمانی یا رواندرمانی استفاده شده است.
مزایای نوروفیدبک برای افسردگی
مزایا:
- غیرتهاجمی و بدون درد
- عوارض جانبی بسیار کم
- افزایش حس کنترل فرد بر ذهن و هیجانها
بر اساس جدیدترین مرورهای علمی، نوروفیدبک EEG روشی امیدبخش برای کمک به درمان افسردگی است، اما معجزه نیست. این روش میتواند به کاهش علائم، بهبود تنظیم هیجانی و افزایش کیفیت زندگی کمک کند، بهخصوص زمانی که بهصورت علمی و اصولی استفاده شود.