اختلال شخصیت مرزی (Borderline Personality Disorder یا BPD) یکی از اختلالات روانشناختی پیچیده است که با نوسانات شدید هیجانی، روابط ناپایدار، ترس از رهاشدگی و رفتارهای تکانشی شناخته میشود.
درآخرین مطالعات انجام شده توجه ویژهای به نقش مایندفولنس (ذهنآگاهی/ توجه آگاهی) در کاهش علائم اختلال شخصیت مرزی شده است و مشخص شد افرادی که مهارت بالایی در ذهنآگاهی به دست می آورند، معمولاً علائم خفیفتری از اختلال شخصیت مرزی (BPD) را تجربه میکنند.
نویسندگان : بوگوس، مایریان و تیپرسیوک (۲۰۲۵)
خلاصه و ترجمه : پیمان دوستی
مایندفولنس (ذهنآگاهی/ توجه آگاهی) چیست و چرا برای اختلال شخصیت مرزی مهم است؟
ذهنآگاهی به معنای توجه آگاهانه به تجربه لحظه حال، بدون قضاوت است؛ یعنی دیدن افکار، احساسات و واکنشهای بدنی همانطور که هستند، نه آنطور که «ترجیح می دهیم» باشند.
افراد دارای علائم اختلال شخصیت مرزی معمولاً، احساسات را بسیار شدید تجربه میکنند، به محرکهای هیجانی سریع واکنش نشان میدهند و در توقف رفتارهای تکانشی به مشکل می خورند. ذهنآگاهی دقیقاً در همین نقاط وارد عمل میشود و به فرد کمک میکند بین احساس و واکنش فاصله ایجاد کند.
کدام مؤلفههای مایندفولنس (ذهنآگاهی/ توجه آگاهی) مهمترند؟
همه جنبههای ذهنآگاهی به یک اندازه با کاهش علائم اختلال شخصیت مرزی (BPD) مرتبط نیستند. دو مؤلفه نقش پررنگتری دارند.
۱. عدم قضاوت (Non-Judging)
بسیاری از افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی با یک گفتوگوی درونی انتقادی زندگی میکنند؛ جملاتی مثل
- این احساس اشتباهه
- من بیشازحد حساس هستم
- نباید اینطور واکنش نشون بدم
ذهنآگاهیِ بدون قضاوت کمک میکند فرد احساسات و افکارش را بدون برچسب خوب یا بد مشاهده کند در واقع خروجی ذهن آگاهی آگاه شدن فرد به تجربه هیجانی و بدنی در لحظه است، حتی اگر ناخوشایند باشد. در بسیاری از اوقات این مهارت با کاهش شرم مزمن، خودسرزنشی و فشار هیجانی می تواند همراه باشد اما توجه به این مسئله حائز اهمیت است که ما در لحظه ی انجام تمارین ذهن آگاهی لزوما به دنبال این تجارب نیستیم.
۲. آگاهی در عمل (Acting with Awareness)
یکی از مسائل اصلی که افراد در اختلال شخصیت مرزی با آن روبرو هستند، واکنشهای سریع و ناخودآگاه است؛ واکنشهایی که بعداً ممکن است با پشیمانی یا احساس گناه همراه شوند. آگاهی در عمل یعنی، متوجه شوم در این لحظه چه احساسی دارم، در حال تجربه ی چه تمایل رفتاری هستم، بدانم چه چیزی مرا برانگیخته کرده و قبل از واکنش، لحظهای مکث کنم. درواقع این مؤلفه از ذهنآگاهی میتواند به کاهش تکانشگری و رفتارهای ناکارآمد کمک کند.
مایندفولنس (ذهنآگاهی/ توجه آگاهی) چه تغییری در رابطه با احساسات ایجاد میکند؟
ذهنآگاهی قرار نیست احساسات شدید را حذف کند. در عوض، به فرد کمک میکند رابطهاش با احساسات تغییر کند. «میتوانم این احساس را ببینم، تحملش کنم و اجازه بدهم بدون آسیب زدن به خودم یا دیگران عبور کند.» این تغییر نگرش، برای افرادی که با نوسانات شدید هیجانی زندگی میکنند، بسیار حیاتی است.
آیا مایندفولنس (ذهنآگاهی/ توجه آگاهی) یک توانایی ذاتی است؟
یکی از مسائل اساسی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که ذهنآگاهی یک مهارت قابل یادگیری است. تمرینهای ساده، تدریجی و متناسب با توان فرد میتوانند بهمرور، شدت واکنشهای هیجانی را کاهش دهند، کنترل بیشتری بر رفتار ایجاد کنند و احساس ثبات و تعادل ذهنی را افزایش دهند.