اضطراب یکی از شایعترین مشکلات روانشناختی است که میتواند کیفیت زندگی، تمرکز، خواب و روابط فرد را بهشدت تحتتأثیر قرار دهد. بسیاری از افراد با وجود مصرف دارو یا شرکت در جلسات رواندرمانی، همچنان احساس تنش، نگرانی مداوم و بیقراری ذهنی دارند. به همین دلیل، روشهای نوین و غیر دارویی مانند نوروفیدبک برای درمان اضطراب در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کردهاند.
گردآوری و ترجمه : دنیا نهضت – روانشناس
خلاصه مقاله : Frontal Alpha Asymmetry Neurofeedback for the Reduction of Negative Affect and Anxiety
نوروفیدبک روشی علمی است که به فرد کمک میکند عملکرد مغز خود را تنظیم کند و از الگوهای عصبی مرتبط با اضطراب فاصله بگیرد.
نوروفیدبک چیست و چگونه کار میکند؟
نوروفیدبک نوعی بیوفیدبک پیشرفته است که فعالیت الکتریکی مغز (EEG) را ثبت میکند و به فرد بازخورد میدهد. این بازخورد میتواند بهصورت تصویر، صدا یا ویدئو باشد. مغز با دریافت این اطلاعات، بهتدریج یاد میگیرد فعالیت خود را اصلاح کند.
به زبان ساده، نوروفیدبک
- مغز را سرکوب نمیکند
- دارو وارد بدن نمیکند
- بلکه مهارت خودتنظیمی عصبی را آموزش میدهد
به همین دلیل، نوروفیدبک یکی از روشهای محبوب در درمان غیر دارویی اضطراب محسوب میشود.
نقش مغز در اضطراب: عدم تعادل عصبی
مطالعات علوم اعصاب نشان دادهاند که اضطراب با عدم تعادل در فعالیت نیمکرههای پیشانی مغز ارتباط مستقیم دارد. بهطور خاص
- فعالیت بیش از حد نیمکره راست پیشانی اضطراب، نگرانی، اجتناب را به دنبال خواهد داشت.
- فعالیت متعادل یا غالب نیمکره چپ پیشانی آرامش، امنیت و هیجان مثبت را به دنبال خواهد داشت.
این الگو با شاخصی به نام عدم تقارن آلفای پیشانی اندازهگیری میشود و یکی از اهداف مهم نوروفیدبک در درمان اضطراب است.
نوروفیدبک و کاهش اضطراب؛ شواهد علمی چه میگویند؟
در یک پژوهش علمی معتبر، تأثیر نوروفیدبک مبتنی بر عدم تقارن آلفای پیشانی بررسی شد. نتایج نشان داد افرادی که این نوع نوروفیدبک را دریافت کردند
- کاهش معنادار اضطراب را تجربه کردند
- احساسات منفی آنها کمتر شد
- مغز از حالت هشدار دائمی خارج شد
نکته مهم این بود که کاهش اضطراب نه با تحریک هیجان مثبت، بلکه با کاهش فعالیت بیشازحد نیمکره راست مغز رخ داد. این موضوع نشان میدهد نوروفیدبک مستقیماً روی ریشه عصبی اضطراب اثر میگذارد.
نوروفیدبک برای چه افرادی مناسب است؟
نوروفیدبک میتواند گزینه مناسبی برای افراد زیر باشد:
- مبتلایان به اضطراب فراگیر (GAD)
- افرادی با نگرانی و نشخوار فکری مزمن
- کسانی که به دارو پاسخ مناسب ندادهاند
- افرادی که به دنبال درمان پایدار و غیر دارویی اضطراب هستند
البته تشخیص و طراحی پروتکل نوروفیدبک باید توسط روانشناس یا درمانگر متخصص نوروفیدبک انجام شود.
تفاوت نوروفیدبک با دارودرمانی اضطراب
در حالی که داروها معمولاً علائم را کنترل میکنند، نوروفیدبک به مغز کمک میکند الگوهای نادرست را اصلاح کند. به همین دلیل، در بسیاری از موارد نوروفیدبک در کنار رواندرمانی یا حتی دارودرمانی استفاده میشود تا نتیجه درمان ماندگارتر باشد.
نوروفیدبک یکی از روشهای نوین، علمی و مؤثر در درمان اضطراب بدون دارو است. این روش با هدف قرار دادن تنظیم مغز، به کاهش اضطراب، تنش ذهنی و هیجانات منفی کمک میکند. اگر به دنبال درمانی هستید که به جای خاموش کردن موقت علائم، روی ریشههای عصبی اضطراب کار کند، نوروفیدبک میتواند انتخاب مناسبی باشد.